در حمل و نقل بین المللی، افراد و شرکت های مختلفی در فرآیند جابه جایی کالا نقش دارند و هر کدام مسئولیت مشخصی بر عهده دارند. یکی از مهم ترین اصطلاحاتی که در اسناد حمل، قراردادهای تجاری و فرآیند صادرات و واردات با آن مواجه می شویم، شیپر (Shipper) است.

اما شیپر دقیقا چه کسی است؟ آیا شیپر همان فروشنده کالا است؟ چه تفاوتی با خریدار یا Consignee دارد؟ مسئولیت شیپر در حمل بین المللی چیست و نام چه شخص یا شرکتی باید در بارنامه به عنوان Shipper درج شود؟

شناخت دقیق این مفهوم برای واردکنندگان، صادرکنندگان، شرکت های بازرگانی، صاحبان کالا و حتی افرادی که برای اولین بار وارد فرآیند تجارت بین المللی شده اند اهمیت زیادی دارد. یک اشتباه ساده در اطلاعات شیپر می تواند باعث ایجاد مشکل در اسناد حمل، ترخیص کالا، تحویل بار یا هماهنگی میان طرفین معامله شود.

در این مقاله به زبان ساده و کاربردی بررسی می کنیم که Shipper در حمل و نقل بین المللی چیست، چه وظایفی دارد، چه تفاوتی با Consignee دارد و اطلاعات شیپر در بارنامه چگونه استفاده می شود.

شیپر Shipper چیست؟

Shipper در حمل و نقل بین المللی به شخص یا شرکتی گفته می شود که کالا را برای حمل به شرکت حمل و نقل یا کریر تحویل می دهد و به عنوان فرستنده کالا در اسناد حمل معرفی می شود.

به زبان ساده، اگر یک شرکت در چین کالایی را به مقصد ایران ارسال کند، معمولا مشخصات آن شرکت یا طرفی که کالا را برای حمل تحویل می دهد در بخش Shipper اسناد حمل درج می شود.

شیپر می تواند در شرایط مختلف یکی از موارد زیر باشد:

• فروشنده کالا
• تولیدکننده
• صادرکننده
• شرکت بازرگانی
• مالک کالا
• نماینده یا طرفی که طبق قرارداد مسئول ارسال کالا است

بنابراین همیشه نمی توان گفت Shipper همان فروشنده کالا است. در بسیاری از معاملات این دو یکی هستند، اما بسته به ساختار معامله و قرارداد حمل ممکن است تفاوت داشته باشند.

وظیفه شیپر در حمل و نقل بین المللی چیست؟

وظایف شیپر تنها به تحویل دادن کالا به شرکت حمل محدود نمی شود. بسته به نوع قرارداد، روش حمل و شرایط معامله، شیپر ممکن است مسئول بخش قابل توجهی از فرآیند حمل باشد.

مهم ترین وظایف شیپر عبارتند از:

1. آماده سازی کالا برای حمل

شیپر باید کالا را مطابق شرایط حمل آماده کند. بسته بندی مناسب اهمیت زیادی دارد، زیرا کالا در مسیر ممکن است چندین بار جابه جا شود.

برای مثال، بسته بندی کالاهای صنعتی، مواد غذایی، قطعات الکترونیکی و کالاهای شکستنی با یکدیگر متفاوت است.

2. ارائه اطلاعات صحیح کالا

اطلاعات مربوط به کالا باید به صورت دقیق در اختیار شرکت حمل قرار گیرد. این اطلاعات می تواند شامل موارد زیر باشد:

• نام و شرح کالا
• تعداد بسته ها
• وزن ناخالص و خالص
• ابعاد محموله
• نوع بسته بندی
• ارزش کالا
• کشور مبدا
• مقصد
• کد تعرفه کالا در موارد مورد نیاز
• اطلاعات مربوط به کالاهای خطرناک، در صورت وجود

ارائه اطلاعات نادرست می تواند باعث ایجاد مشکل در صدور اسناد، محاسبه هزینه حمل، تشریفات گمرکی یا حتی پذیرش محموله شود.

3. تحویل کالا به کریر یا شرکت حمل

شیپر باید کالا را طبق توافق انجام شده به شرکت حمل، نماینده آن یا محل تعیین شده تحویل دهد.

در این مرحله، زمان و محل تحویل کالا اهمیت زیادی دارد و معمولا بر اساس شرایط قرارداد و اینکوترمز مشخص می شود.

4. ارائه مدارک مورد نیاز

بسته به نوع کالا و روش حمل، شیپر ممکن است وظیفه ارائه مدارک مختلفی را بر عهده داشته باشد.

برخی از مدارک رایج عبارتند از:

• Commercial Invoice
• Packing List
• Certificate of Origin
• مجوزهای صادراتی
• گواهی های مربوط به کالا
• اطلاعات لازم برای صدور بارنامه
• مدارک مربوط به کالاهای خاص یا خطرناک

البته مسئولیت تهیه هر مدرک به شرایط معامله و توافق بین خریدار و فروشنده بستگی دارد.

5. هماهنگی با شرکت حمل

شیپر معمولا اطلاعات مربوط به آماده بودن کالا، محل بارگیری، تعداد بسته ها و زمان تحویل را با شرکت حمل هماهنگ می کند.

در حمل های بین المللی، هماهنگی دقیق اهمیت زیادی دارد، زیرا کوچک ترین اختلاف در اطلاعات می تواند فرآیند حمل را با تاخیر مواجه کند.

اطلاعات شیپر در بارنامه چیست؟

یکی از مهم ترین محل هایی که نام و اطلاعات Shipper در آن دیده می شود، بارنامه یا Bill of Lading است.

بارنامه سند مهمی در حمل و نقل بین المللی است که اطلاعات مربوط به محموله، فرستنده، گیرنده، شرکت حمل و شرایط حمل را نشان می دهد.

در بارنامه معمولا اطلاعاتی مانند موارد زیر وجود دارد:

اطلاعات ثبت شده در بارنامه باید با سایر اسناد حمل هماهنگ باشد. وجود مغایرت میان فاکتور، پکینگ لیست و بارنامه ممکن است فرآیند ترخیص یا تحویل کالا را دشوار کند.

تفاوت Shipper و Consignee چیست؟

یکی از رایج ترین سوالات در حمل و نقل بین المللی، تفاوت میان Shipper و Consignee است.

به طور ساده:

Shipper = فرستنده کالا

Consignee = گیرنده کالا

فرض کنید یک شرکت ایرانی از یک فروشنده در چین کالا خریداری می کند.

در یک حالت معمول:

• شرکت چینی = Shipper
• شرکت ایرانی = Consignee
• شرکت حمل = Carrier

البته ساختار معامله همیشه به این سادگی نیست و ممکن است شرکت بازرگانی، فورواردر یا نماینده دیگری در اسناد قرار بگیرد.

مثال ساده

فرض کنیم شرکت ایرانی «الف» از شرکت چینی «B» تعداد 500 دستگاه تجهیزات صنعتی خریداری کرده است.

اگر شرکت چینی کالا را برای حمل تحویل دهد، اطلاعات می تواند به شکل زیر باشد:

بنابراین Shipper معمولا در سمت مبدا قرار دارد و Consignee در سمت مقصد قرار می گیرد.

تفاوت Shipper با Seller چیست؟

این دو اصطلاح نیز همیشه یک معنی ندارند.

Seller به فروشنده کالا اشاره می کند، در حالی که Shipper به فرستنده کالا در فرآیند حمل اشاره دارد.

در بسیاری از معاملات، فروشنده و شیپر یک شرکت هستند. اما در برخی معاملات ممکن است کالا توسط شخص یا شرکت دیگری ارسال شود.

برای مثال، یک شرکت بازرگانی ممکن است کالا را از تولیدکننده خریداری کند اما ارسال کالا توسط یک شرکت وابسته یا نماینده صادراتی انجام شود.

در چنین شرایطی باید بر اساس قرارداد، اسناد تجاری و ساختار واقعی معامله مشخص شود که چه شخص یا شرکتی باید به عنوان Shipper معرفی شود.

تفاوت Shipper با Carrier چیست؟

این دو نقش کاملا متفاوت هستند.

Shipper کسی است که کالا را برای حمل ارسال می کند.

Carrier شرکت یا شخصی است که مسئول انجام حمل کالا است.

برای مثال در حمل دریایی، شرکت کشتیرانی می تواند Carrier باشد و فروشنده یا صادرکننده کالا Shipper باشد.

به همین دلیل نباید تصور کرد که شرکتی که نام آن در بارنامه آمده لزوما مسئول حمل کالا است. برای تشخیص مسئولیت هر طرف باید نقش درج شده در اسناد و شرایط قرارداد بررسی شود.

آیا شیپر حتما باید فروشنده کالا باشد؟

خیر.

این یکی از نکات مهم در معاملات بین المللی است.

شیپر می تواند فروشنده، تولیدکننده، صادرکننده یا شخص دیگری باشد که طبق ساختار معامله مسئول ارسال کالا است.

برای مثال، فرض کنید یک خریدار ایرانی کالایی را از یک شرکت بازرگانی در چین خریداری کرده اما شرکت بازرگانی، کالا را از کارخانه دیگری تهیه می کند و همان کارخانه کالا را مستقیما به شرکت حمل تحویل می دهد.

در این شرایط ممکن است اطلاعات Shipper با Seller متفاوت باشد.

به همین دلیل هنگام تنظیم اسناد حمل، نباید صرفا بر اساس عنوان فروشنده تصمیم گرفت و باید ساختار واقعی معامله و دستورالعمل شرکت حمل بررسی شود.

شیپر در حمل دریایی، هوایی و زمینی چه تفاوتی دارد؟

اصل مفهوم Shipper در روش های مختلف حمل تفاوت زیادی ندارد. در همه این روش ها، شیپر به عنوان فرستنده کالا شناخته می شود.

با این حال، نوع اسناد و جزئیات اطلاعات حمل می تواند متفاوت باشد.

برای مثال، در حمل هوایی معمولا با Air Waybill یا AWB مواجه هستیم، در حالی که در حمل دریایی Bill of Lading یا B/L یکی از مهم ترین اسناد حمل محسوب می شود.

نقش Shipper در فرآیند واردات به ایران

در واردات به ایران، اطلاعات شیپر اهمیت زیادی دارد، زیرا اطلاعات این شرکت در اسناد حمل و مدارک تجاری مورد استفاده قرار می گیرد.

برای واردکننده، یکی از مهم ترین موضوعات این است که اطلاعات اسناد مختلف با یکدیگر هماهنگ باشند.

برای مثال، اطلاعات مربوط به فروشنده، فرستنده، کالا، تعداد بسته ها، وزن و سایر مشخصات باید مطابق واقعیت معامله و اسناد صادر شده باشد.

در صورتی که بین اسناد اختلاف وجود داشته باشد، ممکن است واردکننده برای اصلاح مدارک یا ارائه توضیحات بیشتر با شرکت حمل، فروشنده یا سایر طرف های معامله هماهنگ کند.

آیا تغییر Shipper در بارنامه امکان پذیر است؟

در برخی شرایط امکان اصلاح اطلاعات Shipper وجود دارد، اما این موضوع به نوع سند حمل، مرحله ای که بارنامه در آن قرار دارد، مقررات شرکت حمل و شرایط معامله بستگی دارد.

به همین دلیل اگر اطلاعات شیپر اشتباه وارد شده باشد، بهتر است موضوع در سریع ترین زمان ممکن به شرکت حمل یا فورواردر اعلام شود.

اصلاح بارنامه ممکن است نیازمند ارائه مدارک جدید، تایید طرف های مرتبط یا پرداخت هزینه اصلاح باشد.

بنابراین بهترین کار این است که قبل از صدور نهایی بارنامه، اطلاعات Shipper و سایر مشخصات سند حمل به دقت بررسی شود.

اشتباهات رایج درباره Shipper

بسیاری از مشکلات اسناد حمل به دلیل برداشت اشتباه از نقش شیپر ایجاد می شوند. چند مورد از اشتباهات رایج عبارتند از:

یکی دانستن Shipper و Consignee

Shipper فرستنده است و Consignee گیرنده. این دو نقش معمولا در دو طرف متفاوت معامله قرار دارند.

تصور اینکه Shipper همیشه فروشنده است

فروشنده و شیپر در بسیاری از معاملات یکی هستند، اما الزاما همیشه یکسان نیستند.

ثبت اطلاعات ناقص

نام شرکت، آدرس و سایر اطلاعات مربوط به شیپر باید مطابق اطلاعات واقعی و اسناد معامله ثبت شود.

بررسی نکردن بارنامه قبل از صدور نهایی

یکی از بهترین روش ها برای جلوگیری از مشکل، بررسی Draft بارنامه قبل از صدور نسخه نهایی است.

عدم هماهنگی میان اسناد

اطلاعات فاکتور، پکینگ لیست، بارنامه و سایر اسناد حمل باید تا حد امکان با یکدیگر هماهنگ باشند.

برای ثبت اطلاعات Shipper چه مواردی باید بررسی شود؟

قبل از تایید اسناد حمل، بهتر است این موارد بررسی شوند:

• نام کامل شخص یا شرکت
• آدرس دقیق
• کشور محل فعالیت
• اطلاعات تماس در صورت نیاز
• هماهنگی اطلاعات با Commercial Invoice
• هماهنگی اطلاعات با Packing List
• تطابق اطلاعات با قرارداد یا سفارش خرید
• بررسی نام شرکت حمل
• بررسی اطلاعات Consignee
• بررسی Notify Party
• بررسی شرح کالا
• بررسی تعداد بسته ها و وزن محموله

این بررسی ساده می تواند از بسیاری از خطاهای اسنادی در ادامه فرآیند حمل جلوگیری کند.

Shipper در اینکوترمز چه نقشی دارد؟

Incoterms مجموعه ای از قواعد بین المللی برای تعیین مسئولیت ها، هزینه ها و ریسک های خریدار و فروشنده در معاملات تجاری هستند.

نکته مهم این است که Incoterms به تنهایی مشخص نمی کند که چه کسی Shipper است.

برای مثال ممکن است یک معامله با شرایط FOB، CIF، EXW یا FCA انجام شود، اما نقش Shipper همچنان باید بر اساس ساختار واقعی ارسال کالا و اسناد حمل مشخص شود.

اینکوترمز بیشتر مشخص می کند:

• هزینه حمل بر عهده چه کسی است
• ریسک در چه نقطه ای منتقل می شود
• مسئولیت تحویل کالا با کدام طرف است
• برخی تشریفات صادرات و واردات بر عهده چه کسی قرار دارد

بنابراین نباید عبارت Shipper را با مسئولیت های تعیین شده در Incoterms یکی دانست.

چرا شناخت Shipper برای واردکنندگان اهمیت دارد؟

اگر در زمینه واردات فعالیت می کنید، شناخت اصطلاحات اسناد حمل به اندازه شناخت مراحل خرید و ترخیص کالا اهمیت دارد.

اطلاعات اشتباه درباره Shipper می تواند باعث ایجاد اختلاف یا تاخیر در مراحل مختلف شود. به همین دلیل بهتر است قبل از ارسال کالا، اطلاعات اسناد توسط واردکننده یا کارشناس حمل بررسی شود.

به ویژه در واردات از کشورهایی مانند چین، زمانی که چند شرکت مختلف در فرآیند خرید، صادرات، حمل و ترخیص دخیل هستند، مشخص بودن نقش هر طرف اهمیت بیشتری پیدا می کند.

جمع بندی؛ Shipper در حمل و نقل بین المللی یعنی چه؟

Shipper در حمل و نقل بین المللی به فرستنده کالا گفته می شود؛ یعنی شخص یا شرکتی که کالا را برای حمل ارسال می کند و اطلاعات آن معمولا در اسناد حمل مانند Bill of Lading یا Air Waybill درج می شود.

شیپر ممکن است فروشنده، تولیدکننده، صادرکننده یا طرف دیگری باشد که طبق ساختار معامله مسئول ارسال کالا است. بنابراین Shipper همیشه به معنی Seller نیست.

از طرف دیگر، Consignee گیرنده کالا است و Carrier مسئول انجام حمل محسوب می شود. شناخت تفاوت میان این نقش ها به واردکنندگان و صادرکنندگان کمک می کند تا هنگام تنظیم بارنامه و سایر اسناد حمل، اطلاعات دقیق تری ارائه دهند.

در نهایت، برای جلوگیری از مشکلات اسنادی، بهتر است اطلاعات Shipper، Consignee، کالا، وزن، تعداد بسته ها و سایر مشخصات بارنامه قبل از صدور نهایی به دقت بررسی شود.

سوالات متداول درباره Shipper

Shipper در بارنامه به چه معناست؟

Shipper در بارنامه به فرستنده کالا گفته می شود؛ یعنی شخص یا شرکتی که کالا را برای حمل ارسال می کند.

آیا Shipper همان فروشنده است؟

نه همیشه. در بسیاری از معاملات فروشنده و Shipper یک شرکت هستند، اما بسته به ساختار معامله ممکن است این دو نقش متفاوت باشند.

تفاوت Shipper و Consignee چیست؟

Shipper فرستنده کالا است و Consignee گیرنده کالا. معمولا Shipper در مبدا و Consignee در مقصد قرار دارد.

آیا نام Shipper در بارنامه درج می شود؟

بله. اطلاعات Shipper معمولا یکی از اطلاعات اصلی درج شده در اسناد حمل مانند Bill of Lading و Air Waybill است.