حمل دریایی کالاهای فاسدشدنی یکی از حساس ترین بخش های حمل و نقل بین المللی است. محصولاتی مانند گوشت، مرغ، ماهی، میگو، لبنیات، میوه، سبزیجات و مواد غذایی آماده، در صورتی که در شرایط دمایی نامناسب جابه جا شوند، ممکن است بخش قابل توجهی از کیفیت و ارزش تجاری خود را از دست بدهند.

در این نوع حمل، دو اصطلاح Chilled و Frozen اهمیت زیادی دارند. هر دو گروه به کنترل دما نیاز دارند و معمولا با کانتینرهای یخچالی یا Reefer Container حمل می شوند، اما شرایط نگهداری و حمل آنها یکسان نیست.

به زبان ساده، کالای Chilled کالایی است که باید سرد نگه داشته شود اما نباید منجمد شود. در مقابل، کالای Frozen باید در حالت منجمد باقی بماند و افزایش دما می تواند کیفیت آن را تحت تاثیر قرار دهد.

در این مقاله تفاوت کالای Chilled و Frozen در حمل دریایی، دمای مناسب، نوع کانتینر، نحوه بارگیری، اهمیت پیش سرد کردن، چیدمان کالا و مهم ترین نکات زنجیره سرد را بررسی می کنیم.

کالای Chilled چیست؟

Chilled به کالاهایی گفته می شود که برای حفظ کیفیت و افزایش مدت زمان نگهداری، باید در دمای پایین و کنترل شده قرار داشته باشند، اما نباید به نقطه انجماد برسند.

در این نوع حمل، هدف اصلی حفظ تازگی کالا است. به همین دلیل دمای محموله باید به اندازه ای پایین باشد که سرعت فساد کاهش پیدا کند، اما در عین حال نباید آنقدر پایین باشد که محصول یخ بزند یا بافت آن آسیب ببیند.

برای مثال، گوشت تازه معمولا به صورت Chilled حمل می شود. این محصول باید در تمام مسیر سرد باقی بماند، اما نباید مانند گوشت منجمد به دمای بسیار پایین برسد.

البته یک دمای ثابت را نمی توان برای تمام کالاهای Chilled تعیین کرد. دمای مناسب به نوع محصول، بسته بندی، شرایط تولید، مدت زمان حمل و دستورالعمل تولیدکننده بستگی دارد.

نمونه کالاهای Chilled

برخی از کالاهایی که می توانند به صورت Chilled حمل شوند عبارتند از:

• گوشت تازه
• مرغ تازه
• ماهی تازه
• برخی محصولات دریایی
• لبنیات
• تخم مرغ
• برخی میوه ها
• سبزیجات تازه
• محصولات غذایی فاسدشدنی

نکته مهم این است که حتی در گروه Chilled نیز شرایط حمل همه کالاها یکسان نیست. برای مثال، دمای مناسب یک نوع سبزیجات ممکن است با دمای مناسب گوشت تازه تفاوت داشته باشد.

کالای Frozen چیست؟

Frozen به کالاهایی گفته می شود که برای افزایش مدت نگهداری، منجمد شده اند و باید در طول زنجیره حمل در وضعیت منجمد باقی بمانند.

در بسیاری از کالاهای منجمد، دمای حمل حدود 18- درجه سانتی گراد یا پایین تر است، اما دمای دقیق باید بر اساس مشخصات محصول و دستورالعمل حمل تعیین شود.

در این نوع حمل، هدف اصلی جلوگیری از یخ زدایی کالا است. اگر دمای محموله در طول مسیر افزایش پیدا کند، ممکن است کیفیت، بافت و ارزش تجاری آن کاهش پیدا کند.

نمونه کالاهای Frozen

محموله های Frozen معمولا شامل مواردی مانند موارد زیر هستند:

• گوشت منجمد
• مرغ منجمد
• ماهی منجمد
• میگو و محصولات دریایی منجمد
• سبزیجات منجمد
• میوه های منجمد
• غذاهای آماده منجمد
• بستنی
• برخی محصولات فرآوری شده منجمد

تفاوت Chilled و Frozen در یک نگاه

بنابراین مهم ترین تفاوت این دو گروه در وضعیت دمایی مورد نیاز کالا است. Chilled باید سرد بماند بدون اینکه منجمد شود، اما Frozen باید در حالت منجمد باقی بماند.

Reefer Container چیست؟

برای حمل کالاهای Chilled و Frozen معمولا از Reefer Container یا کانتینر یخچالی استفاده می شود.

کانتینر ریفر برخلاف کانتینر معمولی دارای سیستم کنترل دما است و می تواند شرایط دمایی داخل کانتینر را در طول سفر کنترل کند.

این کانتینر از یک سیستم سرمایش، عایق بندی و تجهیزات کنترلی تشکیل شده است. سیستم سرمایش باعث گردش هوای سرد در داخل کانتینر می شود و دمای محموله را در محدوده تعیین شده نگه می دارد.

یک نکته بسیار مهم وجود دارد:

Reefer به معنی Frozen نیست.

کانتینر ریفر می تواند برای حمل کالاهای Chilled، Frozen و برخی کالاهای حساس دیگر استفاده شود. آنچه شرایط حمل را مشخص می کند، نوع کالا و دمای مورد نیاز آن است.

دمای مناسب حمل Chilled و Frozen چقدر است؟

یکی از مهم ترین موارد در حمل دریایی کالاهای فاسدشدنی، تعیین دمای صحیح است.

اشتباه رایج این است که تصور کنیم تمام کالاهای Chilled باید در یک دمای مشخص و تمام کالاهای Frozen نیز باید دقیقا در یک دمای ثابت حمل شوند.

در واقع چنین نیست.

دمای مناسب باید بر اساس نوع محصول تعیین شود. به عنوان یک چارچوب کلی، بسیاری از کالاهای Chilled در محدوده دمایی بالاتر از نقطه انجماد و بسیاری از کالاهای Frozen در دمای حدود 18- درجه سانتی گراد یا پایین تر حمل می شوند.

برای تعیین دمای دقیق باید موارد زیر بررسی شود:

• نوع کالا
• مشخصات تولیدکننده
• دمای توصیه شده برای نگهداری
• وضعیت کالا در زمان بارگیری
• مدت زمان حمل
• شرایط بسته بندی
• مسیر حمل
• الزامات شرکت کشتیرانی

بنابراین هنگام Booking کانتینر ریفر، اعلام دقیق دمای مورد نیاز بسیار مهم است.

چرا Pre-Cooling در حمل دریایی اهمیت دارد؟

یکی از مهم ترین تفاوت های حمل حرفه ای کالاهای فاسدشدنی با حمل معمولی، توجه به Pre-Cooling یا پیش سرد کردن است.

کانتینر ریفر در درجه اول برای حفظ دمای محموله طراحی شده است، نه اینکه یک محموله گرم را از دمای بالا به دمای حمل برساند.

برای مثال فرض کنید قرار است یک محموله گوشت منجمد با دمای مشخص حمل شود. اگر گوشت قبل از بارگیری به دمای مورد نیاز نرسیده باشد، قرار دادن آن داخل کانتینر ریفر به تنهایی راهکار مناسبی برای منجمد کردن سریع کالا نیست.

فرآیند صحیح معمولا به این شکل است:

سرد کردن کالا → رسیدن کالا به دمای مناسب → بارگیری در ریفر → حفظ دما در طول حمل

بنابراین قبل از بارگیری باید دمای واقعی کالا بررسی و ثبت شود.

تفاوت حمل Chilled و Frozen در کانتینر ریفر

هر دو کالا به کانتینر ریفر نیاز دارند، اما تنظیمات کانتینر برای آنها متفاوت است.

حمل Chilled

در حمل Chilled باید تعادل دقیقی برقرار شود. دما باید به اندازه کافی پایین باشد تا کالا تازه بماند، اما نباید آنقدر پایین باشد که محصول دچار یخ زدگی شود.

علاوه بر دما، مواردی مانند تهویه، رطوبت و گردش هوا نیز می توانند اهمیت زیادی داشته باشند.

این موضوع در محصولاتی مانند میوه و سبزیجات اهمیت بیشتری دارد، زیرا برخی از این محصولات پس از برداشت همچنان فرآیند تنفس دارند.

حمل Frozen

در حمل Frozen تمرکز اصلی روی حفظ حالت انجماد است.

مهم ترین موارد عبارتند از:

• حفظ دمای تعیین شده
• جلوگیری از افزایش دما
• جلوگیری از یخ زدایی
• گردش مناسب هوا
• چیدمان صحیح کالا
• بررسی عملکرد سیستم سرمایش

در این نوع حمل، هرگونه افزایش دمای غیرعادی باید جدی گرفته شود.

آیا کانتینر Chilled و Frozen با هم فرق دارد؟

در بسیاری از موارد، هر دو نوع کالا با یک نوع کلی کانتینر یعنی Reefer Container حمل می شوند.

تفاوت اصلی در تنظیمات و شرایط عملیاتی است.

برای مثال، ممکن است یک ریفر برای حمل گوشت تازه روی یک دمای مشخص تنظیم شود و ریفر دیگری برای حمل گوشت منجمد روی دمای بسیار پایین تری قرار بگیرد.

بنابراین هنگام رزرو کانتینر نباید فقط اعلام شود که «کالا ریفر است». اطلاعات کامل تری مانند موارد زیر باید مشخص شود:

نوع کالا + دمای مورد نیاز + وضعیت کالا هنگام بارگیری + نیاز به تهویه + شرایط بسته بندی

این اطلاعات به شرکت کشتیرانی کمک می کند تجهیزات مناسب تری برای محموله در نظر بگیرد.

اهمیت چیدمان کالا در کانتینر ریفر

حتی اگر دمای کانتینر کاملا درست تنظیم شده باشد، چیدمان اشتباه کالا می تواند باعث ایجاد مشکل شود.

سیستم سرمایش باید بتواند هوای سرد را در فضای کانتینر به گردش درآورد. اگر کالا به شکلی چیده شود که مسیر جریان هوا مسدود شود، ممکن است دمای قسمت های مختلف کانتینر یکسان نباشد.

در زمان بارگیری باید به موارد زیر توجه شود:

• کالا بیش از حد مجاز روی هم قرار نگیرد.
• مسیر گردش هوا مسدود نشود.
• بار از محدوده مجاز بارگیری بالاتر نرود.
• بسته ها به شکل منظم قرار بگیرند.
• فضای لازم برای گردش هوای سرد حفظ شود.
• بسته بندی کالا با شرایط حمل ریفر سازگار باشد.

در نتیجه، چیدمان کالا فقط یک موضوع مربوط به استفاده از فضای کانتینر نیست و مستقیما روی عملکرد زنجیره سرد تاثیر می گذارد.

نقش تهویه در حمل کالای Chilled

تهویه یا Ventilation یکی از تنظیمات مهم کانتینر ریفر است، اما مقدار مناسب آن برای تمام کالاها یکسان نیست.

برخی محصولات مانند میوه و سبزیجات به تهویه نیاز دارند، زیرا فرآیند تنفس آنها ادامه دارد و گازهایی مانند دی اکسید کربن و اتیلن تولید می کنند.

در مقابل، برخی کالاهای دیگر شرایط متفاوتی دارند.

بنابراین نباید بدون بررسی مشخصات کالا، تنظیمات تهویه را به صورت دلخواه تغییر داد.

کدام کالا حساس تر است؛ Chilled یا Frozen؟

پاسخ این سوال به نوع محصول بستگی دارد، اما از نظر مدیریت زنجیره سرد، هر دو گروه حساس هستند.

کالای Chilled معمولا نسبت به تغییرات دما و همچنین یخ زدگی حساس است. افزایش دما می تواند سرعت فساد را افزایش دهد و کاهش بیش از حد دما نیز ممکن است به محصول آسیب بزند.

کالای Frozen نیز باید در شرایط منجمد باقی بماند. افزایش دما می تواند باعث شروع فرآیند یخ زدایی و کاهش کیفیت محصول شود.

در واقع تفاوت اصلی در نوع ریسک است:

Chilled: خطر اصلی فساد یا یخ زدگی ناخواسته

Frozen: خطر اصلی افزایش دما و یخ زدایی

زنجیره سرد در حمل دریایی چیست؟

زنجیره سرد یا Cold Chain مجموعه ای از فرآیندهاست که باعث می شود کالا از زمان تولید تا رسیدن به مقصد در شرایط دمایی مناسب باقی بماند.

این زنجیره فقط شامل زمان حضور کالا روی کشتی نیست.

برای مثال مسیر یک محموله گوشت منجمد می تواند به این شکل باشد:

کارخانه → سردخانه → کامیون یخچالی → بندر مبدا → کانتینر ریفر → کشتی → بندر مقصد → کامیون یخچالی → سردخانه مقصد

اگر در هر یک از این مراحل، دمای کالا برای مدت نامناسبی تغییر کند، ممکن است کیفیت محصول کاهش پیدا کند.

به همین دلیل مدیریت زنجیره سرد باید از زمان آماده سازی کالا شروع شود و تا تحویل نهایی ادامه پیدا کند.

هزینه حمل Chilled و Frozen چه تفاوتی دارد؟

هزینه حمل این دو نوع کالا را نمی توان فقط بر اساس Chilled یا Frozen بودن تعیین کرد.

هزینه نهایی می تواند به عوامل مختلفی وابسته باشد:

به همین دلیل ممکن است در یک مسیر مشخص، هزینه یک محموله Chilled با یک محموله Frozen تفاوت داشته باشد و نمی توان یک نرخ ثابت برای تمام محموله ها در نظر گرفت.

اشتباهات رایج در حمل Chilled و Frozen

برخی اشتباهات در حمل کالاهای فاسدشدنی می توانند خسارت قابل توجهی ایجاد کنند.

1. بارگیری کالای گرم

ریفر نباید به عنوان دستگاه انجماد سریع در نظر گرفته شود. کالا باید قبل از بارگیری به شرایط دمایی مناسب رسیده باشد.

2. تعیین دمای اشتباه

دمای حمل باید بر اساس مشخصات واقعی کالا تعیین شود. یک دمای ثابت برای تمام محصولات وجود ندارد.

3. بی توجهی به چیدمان

مسدود شدن مسیر گردش هوا می تواند باعث ایجاد اختلاف دما در بخش های مختلف کانتینر شود.

4. بی توجهی به تهویه

در بعضی کالاها، مخصوصا محصولات تازه، تهویه نقش مهمی در حفظ کیفیت دارد.

5. بررسی نکردن وضعیت ریفر

قبل از بارگیری باید از سلامت تجهیزات سرمایشی و وضعیت کلی کانتینر اطمینان حاصل شود.

6. نادیده گرفتن مدت زمان سفر

هرچه زمان حمل طولانی تر باشد، اهمیت کنترل دقیق زنجیره سرد بیشتر می شود.

چک لیست حمل دریایی کالای Chilled و Frozen

قبل از ارسال کالا بهتر است این موارد بررسی شوند:

قبل از بارگیری

• نوع دقیق کالا مشخص شود.
• Chilled یا Frozen بودن محموله تعیین شود.
• دمای حمل مشخص شود.
• کالا Pre-Cooling شده باشد.
• دمای واقعی کالا ثبت شود.
• وضعیت کانتینر ریفر بررسی شود.
• بسته بندی کالا بررسی شود.

هنگام بارگیری

• چیدمان مناسب انجام شود.
• مسیر گردش هوا باز بماند.
• کالا بیش از حد مجاز چیده نشود.
• دمای کالا ثبت شود.
• درهای کانتینر پس از بارگیری به شکل صحیح بسته شوند.

در زمان حمل

• دمای کانتینر کنترل شود.
• عملکرد سیستم سرمایش بررسی شود.
• تنظیمات تهویه مطابق نیاز کالا باشد.
• سوابق دمایی محموله حفظ شود.

در مقصد

• دمای کالا بررسی شود.
• وضعیت ظاهری محموله کنترل شود.
• سوابق دمایی بررسی شود.
• هرگونه مغایرت ثبت و مستند شود.

تفاوت کالای Chilled و Frozen در حمل دریایی؛ کدام را انتخاب کنیم؟

در واقع انتخاب بین Chilled و Frozen یک تصمیم تجاری ساده نیست. وضعیت کالا از ابتدا توسط نوع محصول و شرایط نگهداری آن مشخص می شود.

اگر محصول به صورت تازه عرضه می شود و نباید منجمد شود، باید شرایط Chilled رعایت شود. اگر محصول از ابتدا منجمد شده و باید در همین حالت به مقصد برسد، حمل Frozen گزینه مناسب است.

تبدیل یک محصول از Chilled به Frozen یا برعکس نیز صرفا با تغییر دمای کانتینر امکان پذیر نیست و باید بر اساس فرآیند تولید، نگهداری و الزامات محصول انجام شود.

جمع بندی

تفاوت کالای Chilled و Frozen در حمل دریایی فقط به تفاوت دمای آنها محدود نمی شود. نوع کالا، وضعیت آن هنگام بارگیری، بسته بندی، گردش هوا، تهویه، پیش سرد کردن، مدت زمان سفر و عملکرد کانتینر ریفر همگی در موفقیت حمل نقش دارند.

در حمل Chilled، هدف حفظ تازگی کالا و جلوگیری از فساد و در عین حال جلوگیری از یخ زدگی است. در حمل Frozen، هدف اصلی حفظ حالت انجماد و جلوگیری از افزایش دمای محموله است.

به همین دلیل، قبل از رزرو کانتینر ریفر باید مشخصات کالا به صورت دقیق بررسی شود و دمای مورد نیاز، وضعیت محموله هنگام بارگیری و سایر الزامات حمل به شرکت کشتیرانی اعلام شود.