در تجارت بین المللی، حمل و نقل دریایی و واردات کالا، هزینه های مختلفی وجود دارد که بعضی از آنها ممکن است در ابتدا برای صاحبان کالا چندان آشنا نباشند. یکی از مهم ترین این هزینه ها دموراژ (Demurrage) است.

اگر کالایی با کانتینر از یک کشور به کشور دیگر ارسال شود، معمولا شرکت کشتیرانی برای استفاده از کانتینر در بندر مقصد یک بازه زمانی مشخص در نظر می گیرد. این بازه زمانی که معمولا به عنوان Free Time شناخته می شود، به صاحب کالا فرصت می دهد مراحل لازم برای ترخیص و خارج کردن کانتینر را انجام دهد.

اگر کانتینر بیشتر از زمان مجاز در اختیار بندر یا ترمینال باقی بماند، ممکن است هزینه ای تحت عنوان دموراژ کانتینر از صاحب کالا دریافت شود.

اما دقیقا دموراژ چیست، چگونه محاسبه می شود و چه تفاوتی با دیتنشن دارد؟

در این مقاله همه این موارد را بررسی می کنیم.

دموراژ چیست؟

دموراژ یا Demurrage هزینه ای است که در صورت باقی ماندن کانتینر در ترمینال یا بندر بیش از مدت زمان مجاز تعیین شده توسط شرکت کشتیرانی، از صاحب کالا دریافت می شود.

به زبان ساده، شرکت کشتیرانی برای کانتینر یک مدت زمان مشخص به عنوان زمان آزاد یا Free Time در نظر می گیرد. صاحب کالا باید در این مدت مراحل لازم را انجام دهد و کانتینر را از ترمینال خارج کند.

اگر این زمان تمام شود و کانتینر همچنان در ترمینال باقی مانده باشد، هزینه دموراژ به آن تعلق می گیرد.

برای مثال فرض کنید شرکت کشتیرانی برای یک کانتینر 7 روز Free Time در نظر گرفته است. اگر صاحب کالا کانتینر را در روز دهم از ترمینال خارج کند، ممکن است بابت روزهای اضافی مشمول دموراژ شود.

بنابراین به طور خلاصه:

دموراژ = هزینه تاخیر در خارج کردن کانتینر از ترمینال پس از پایان Free Time

البته شرایط دقیق محاسبه دموراژ می تواند بر اساس قرارداد، شرکت کشتیرانی، بندر و نوع کانتینر متفاوت باشد.

دموراژ کانتینر چیست؟

دموراژ کانتینر یکی از رایج ترین انواع دموراژ در تجارت خارجی است.

وقتی یک کانتینر وارد بندر مقصد می شود، شرکت کشتیرانی معمولا برای تخلیه، ترخیص و خروج کانتینر یک مدت مشخص در نظر می گیرد.

اگر صاحب کالا در این مدت نتواند مراحل مورد نیاز را انجام دهد، هزینه دموراژ محاسبه می شود.

دلایل تاخیر ممکن است متفاوت باشند؛ برای مثال:

• طولانی شدن فرآیند ترخیص کالا
• آماده نبودن مدارک
• تاخیر در دریافت مجوزها
• مشکلات ثبت سفارش
• اختلاف در اسناد
• انجام نشدن پرداخت های لازم
• تعطیلی یا محدودیت کاری
• مشکلات مربوط به گمرک
• تاخیر در هماهنگی حمل داخلی

بنابراین یکی از مهم ترین وظایف واردکننده یا نماینده او، مدیریت زمان ترخیص و خروج کانتینر است.

Free Time چیست؟

برای درک دموراژ، ابتدا باید مفهوم Free Time را بشناسیم.

Free Time به مدت زمانی گفته می شود که شرکت کشتیرانی اجازه می دهد کانتینر بدون پرداخت هزینه دموراژ در اختیار صاحب کالا یا در محدوده تعیین شده باقی بماند.

برای مثال اگر شرایط یک محموله به این شکل باشد:

Free Time = 7 روز

یعنی صاحب کالا در بازه مشخص شده فرصت دارد اقدامات لازم برای خروج کانتینر را انجام دهد.

بعد از پایان این مدت، در صورت باقی ماندن کانتینر در وضعیت مشمول دموراژ، هزینه مربوطه محاسبه می شود.

نکته مهم این است که Free Time در شرکت های کشتیرانی و بنادر مختلف می تواند متفاوت باشد.

دموراژ از چه زمانی محاسبه می شود؟

زمان شروع محاسبه دموراژ به شرایط شرکت کشتیرانی، قرارداد حمل و مقررات بندر بستگی دارد.

در بسیاری از موارد، شمارش زمان از زمانی آغاز می شود که کانتینر در بندر مقصد تخلیه و در اختیار گیرنده قرار می گیرد یا طبق شرایط حمل وارد بازه قابل محاسبه می شود.

پس از پایان Free Time، روزهای مشمول هزینه بر اساس تعرفه شرکت کشتیرانی محاسبه می شوند.

به همین دلیل نمی توان یک قانون ثابت برای تمام بنادر و خطوط کشتیرانی در نظر گرفت.

برای محاسبه دقیق باید موارد زیر بررسی شوند:

• تاریخ تخلیه کانتینر
• مدت Free Time
• روزهای کاری و تعطیلات طبق شرایط قرارداد
• تعرفه شرکت کشتیرانی
• نوع کانتینر
• بندر مقصد
• شرایط خاص قرارداد حمل

نحوه محاسبه دموراژ چگونه است؟

فرمول کلی محاسبه دموراژ به شکل زیر است:

هزینه دموراژ = تعداد روزهای مشمول دموراژ × نرخ روزانه دموراژ

البته در بسیاری از قراردادها نرخ دموراژ ثابت نیست و ممکن است با افزایش تعداد روزهای تاخیر، نرخ روزانه نیز افزایش پیدا کند.

برای مثال فرض کنید:

• Free Time: 5 روز
• مدت باقی ماندن کانتینر: 8 روز
• تعداد روز مشمول دموراژ: 3 روز
• نرخ دموراژ: روزانه 50 دلار

در این شرایط:

3 × 50 = 150 دلار

بنابراین هزینه دموراژ برابر با 150 دلار خواهد بود.

اما اگر تعرفه شرکت کشتیرانی به صورت پلکانی باشد، محاسبه باید بر اساس نرخ هر بازه انجام شود.

دموراژ پلکانی چیست؟

برخی شرکت های کشتیرانی برای تشویق صاحب کالا به تخلیه سریع کانتینر، نرخ دموراژ را به صورت پلکانی تعیین می کنند.

برای مثال ممکن است تعرفه فرضی به شکل زیر باشد:

در چنین شرایطی، هرچه کانتینر مدت بیشتری در وضعیت مشمول دموراژ باقی بماند، هزینه روزانه افزایش پیدا می کند.

به همین دلیل تاخیر طولانی می تواند هزینه بسیار زیادی برای صاحب کالا ایجاد کند.

تفاوت دموراژ و دیتنشن چیست؟

یکی از مهم ترین سوالات در حمل دریایی، تفاوت Demurrage و Detention است.

هر دو هزینه به استفاده بیش از مدت مجاز از کانتینر مربوط می شوند، اما محل و شرایط استفاده از کانتینر متفاوت است.

به صورت کلی:

Demurrage: کانتینر بیش از Free Time در ترمینال یا بندر باقی می ماند.

Detention: کانتینر از ترمینال خارج شده اما بیش از مدت مجاز خارج از ترمینال نزد صاحب کالا یا حمل کننده باقی مانده و به شرکت کشتیرانی بازگردانده نشده است.

جدول زیر تفاوت آنها را ساده تر نشان می دهد:

البته در قراردادهای مختلف ممکن است تعاریف و نحوه محاسبه متفاوت باشند و برخی شرکت ها از ساختارهای ترکیبی مانند Demurrage & Detention استفاده کنند.

تفاوت دموراژ و Storage چیست؟

دموراژ و Storage نیز یکی نیستند.

Storage معمولا هزینه ای است که بابت نگهداری کالا یا کانتینر در ترمینال یا محوطه بندری دریافت می شود.

در مقابل، دموراژ در بسیاری از قراردادها هزینه مربوط به باقی ماندن کانتینر در ترمینال بیش از مدت مجاز شرکت کشتیرانی است.

ممکن است در یک محموله، صاحب کالا همزمان با چند نوع هزینه مواجه شود.

برای مثال:

• دموراژ شرکت کشتیرانی
• هزینه Storage ترمینال
• هزینه انبارداری
• هزینه خدمات بندری
• هزینه دیتنشن

بنابراین باید مشخص شود هر هزینه توسط چه مجموعه ای و بابت چه خدمتی دریافت می شود.

چرا دموراژ ایجاد می شود؟

دلایل مختلفی می توانند باعث ایجاد دموراژ شوند.

تاخیر در ترخیص کالا

یکی از رایج ترین دلایل، طولانی شدن فرآیند ترخیص است.

اگر صاحب کالا نتواند در مدت Free Time مراحل ترخیص را تکمیل کند، کانتینر همچنان در بندر باقی می ماند و ممکن است دموراژ ایجاد شود.

نقص مدارک

اگر مدارک مربوط به کالا ناقص باشد، فرآیند ترخیص ممکن است متوقف شود.

برای مثال وجود مشکل در اسناد حمل، Invoice، Packing List یا سایر مدارک می تواند فرآیند را به تاخیر بیندازد.

مشکل در مجوزها

برخی کالاها نیازمند مجوزهای خاص هستند. اگر دریافت مجوز بیشتر از زمان پیش بینی شده طول بکشد، احتمال ایجاد هزینه دموراژ افزایش پیدا می کند.

مشکلات مالی

تاخیر در پرداخت هزینه های مربوط به حمل، گمرک یا سایر خدمات نیز می تواند باعث تاخیر در خروج کانتینر شود.

هماهنگ نبودن حمل داخلی

حتی اگر کالا ترخیص شده باشد، باید وسیله حمل مناسب برای خارج کردن کانتینر از بندر آماده باشد.

اگر کامیون یا وسیله حمل در زمان مناسب در دسترس نباشد، ممکن است هزینه های اضافی ایجاد شود.

چگونه از دموراژ جلوگیری کنیم؟

دموراژ یکی از هزینه هایی است که در بسیاری از موارد می توان با برنامه ریزی مناسب آن را کاهش داد یا از ایجاد آن جلوگیری کرد.

چند اقدام مهم عبارتند از:

• اسناد حمل را قبل از رسیدن کالا بررسی کنید.
• فرآیند ترخیص را قبل از ورود محموله برنامه ریزی کنید.
• از مدت Free Time مطلع باشید.
• وضعیت کانتینر را به صورت روزانه پیگیری کنید.
• مجوزهای مورد نیاز را از قبل بررسی کنید.
• با شرکت حمل و فورواردر هماهنگ باشید.
• حمل داخلی را از قبل برنامه ریزی کنید.
• تاریخ تخلیه کانتینر را دقیق ثبت کنید.
• در صورت احتمال تاخیر، با شرکت کشتیرانی مذاکره کنید.

مهم ترین نکته این است که Free Time را زمان اضافه و بی اهمیت در نظر نگیرید. این زمان در بسیاری از معاملات نقش مهمی در کنترل هزینه های واردات دارد.

آیا امکان کاهش یا بخشودگی دموراژ وجود دارد؟

در برخی شرایط ممکن است بتوان درباره کاهش یا بخشودگی بخشی از هزینه دموراژ با شرکت کشتیرانی مذاکره کرد.

این موضوع قطعی نیست و به شرایط قرارداد، علت تاخیر، سیاست شرکت کشتیرانی و مدارک موجود بستگی دارد.

برای مثال اگر تاخیر به دلیل یک مشکل خارج از کنترل صاحب کالا ایجاد شده باشد، ممکن است امکان درخواست بررسی مجدد هزینه وجود داشته باشد.

به همین دلیل بهتر است در صورت ایجاد دموراژ، علت تاخیر و مستندات مربوط به آن جمع آوری شود.

چه کسی هزینه دموراژ را پرداخت می کند؟

در حالت معمول، هزینه دموراژ به صاحب کالا یا طرفی که طبق قرارداد مسئول کانتینر و هزینه های مربوط به آن است تعلق می گیرد.

اما اینکه دقیقا چه شخص یا شرکتی مسئول پرداخت باشد، به قرارداد فروش، شرایط حمل، قرارداد با شرکت کشتیرانی و توافق طرفین بستگی دارد.

به همین دلیل قبل از معامله باید مشخص شود مسئولیت هزینه های احتمالی تاخیر بر عهده چه کسی است.

آیا دموراژ فقط در حمل دریایی وجود دارد؟

اصطلاح دموراژ بیشتر در حمل دریایی و کانتینری شناخته شده است و کاربرد بسیار گسترده ای در این حوزه دارد.

با این حال، مفهوم هزینه بابت استفاده بیش از زمان مجاز از تجهیزات یا وسیله حمل ممکن است در سایر حوزه های حمل و نقل نیز با اصطلاحات متفاوت وجود داشته باشد.

بنابراین هنگام بررسی یک هزینه باید دقیقا مشخص شود که شرکت حمل آن را تحت چه عنوان و بر اساس چه قراردادی محاسبه کرده است.

مثال واقعی از محاسبه دموراژ

فرض کنید یک شرکت ایرانی یک کانتینر 40 فوت از چین وارد کرده است.

شرکت کشتیرانی شرایط زیر را اعلام کرده است:

• Free Time: 7 روز
• مدت باقی ماندن کانتینر در ترمینال: 11 روز
• دموراژ روزانه روزهای اول: 50 دلار
• دموراژ روزهای بعد: 80 دلار

در این مثال، پس از پایان 7 روز Free Time، چهار روز مشمول دموراژ شده است.

اگر فرض کنیم سه روز اول با نرخ 50 دلار و روز چهارم با نرخ 80 دلار محاسبه شود:

3 × 50 = 150 دلار

1 × 80 = 80 دلار

در نتیجه:

هزینه دموراژ = 230 دلار

این فقط یک مثال آموزشی است و نرخ واقعی باید از تعرفه شرکت کشتیرانی مربوط به همان محموله دریافت شود.

دموراژ در قرارداد حمل چه اهمیتی دارد؟

قبل از انجام حمل بین المللی، بررسی شرایط دموراژ اهمیت زیادی دارد.

اطلاعاتی مانند مدت Free Time، نرخ دموراژ، نحوه افزایش نرخ و شرایط محاسبه باید مشخص باشند.

اگر این موارد از ابتدا بررسی نشوند، ممکن است هزینه نهایی حمل بیشتر از برآورد اولیه شود.

به همین دلیل در محاسبه هزینه تمام شده واردات، تنها قیمت خرید کالا و کرایه حمل اهمیت ندارد و هزینه های احتمالی مانند دموراژ، دیتنشن، انبارداری و خدمات بندری نیز باید در نظر گرفته شوند.

جمع بندی؛ دموراژ چیست؟

دموراژ (Demurrage) هزینه ای است که در بسیاری از قراردادهای حمل کانتینری، در صورت باقی ماندن کانتینر در ترمینال یا بندر بیش از مدت مجاز، از صاحب کالا یا طرف مسئول دریافت می شود.

مدت مجاز استفاده از کانتینر معمولا با عنوان Free Time مشخص می شود. اگر کانتینر پس از پایان این مدت همچنان در وضعیت مشمول دموراژ باقی بماند، هزینه بر اساس تعرفه شرکت کشتیرانی محاسبه می شود.

دموراژ با Detention تفاوت دارد. در دموراژ، کانتینر معمولا بیش از زمان مجاز در ترمینال باقی می ماند، اما در دیتنشن کانتینر از ترمینال خارج شده و بیش از مدت مجاز نزد صاحب کالا یا حمل کننده باقی می ماند.

برای کاهش هزینه دموراژ، بهتر است فرآیند ترخیص، آماده سازی اسناد، هماهنگی حمل داخلی و پیگیری وضعیت کانتینر از قبل برنامه ریزی شود.

سوالات متداول

دموراژ چیست؟

دموراژ هزینه ای است که در صورت باقی ماندن کانتینر در ترمینال یا بندر بیش از مدت مجاز تعیین شده توسط شرکت کشتیرانی، ممکن است از صاحب کالا دریافت شود.

Free Time در دموراژ چیست؟

Free Time مدت زمانی است که شرکت کشتیرانی برای استفاده از کانتینر بدون دریافت دموراژ در نظر می گیرد.

دموراژ چگونه محاسبه می شود؟

به طور کلی هزینه دموراژ از ضرب تعداد روزهای مشمول هزینه در نرخ روزانه به دست می آید، اما برخی شرکت ها نرخ پلکانی دارند و با افزایش مدت تاخیر، نرخ روزانه بیشتر می شود.

تفاوت دموراژ و دیتنشن چیست؟

دموراژ معمولا زمانی ایجاد می شود که کانتینر بیش از زمان مجاز در ترمینال باقی بماند، در حالی که دیتنشن معمولا به دیر بازگرداندن کانتینر پس از خروج از ترمینال مربوط می شود.

آیا دموراژ و ترخیص کالا یکی هستند؟

خیر. دموراژ یک هزینه مرتبط با استفاده بیش از زمان مجاز از کانتینر است، اما ترخیص کالا مجموعه ای از مراحل قانونی و گمرکی برای خروج کالا از گمرک است.